Cyflwynwyr 2018

Daniel K Westover

Daniel Westover - RS Thomas ME Eldridge festival presenterDarlithydd Cyswllt mewn Saesneg ym Mhrifysgol Talaith Dwyrain Tennessee yw Daniel Westover ac   awdur R S Thomas:  A Stylistic Biography (2011) sy’n trafod sut y mae arddull R S Thomas wedi datblygu dros chwe degawd.  Mewn mannau eraill mae wedi trafod sut y dylanwadodd R S Thomas a Geoffrey Hill ar ei gilydd. Mae Daniel wedi ysgrifennu a golygu sawl darn o waith ynghylch R S Thomas a’r awdur storïau byrion Leslie Norris ac yn ei lyfrau diweddaraf mae’n trafod etifeddiaeth farddonol Gerald Manley Hopkins.  Ceir barddoniaeth Daniel ei hunan mewn sawl casgliad, gan gynnwys The Southern Poetry Anthology, Poems of Devotion, ac Imagined Greetings: Poetic Engagements with R. S. Thomas.

Y TEITHIWR BARDDONOL YNG NGOFOD DUW

Trafodaeth o arddull farddonol R S Thomas yng ngoleuni’r dylanwadau allweddol arno, yn gynnar ac yn hwyr.  Sut y datblygodd bardd hwyrfrydig a gychwynnodd fel ‘llên-leidr diniwed’ yn un o arddullwyr barddonol mwyaf blaengar ac arbrofol ei genhedlaeth?  Pwy ddylanwadodd arno?  Ble y canfu’r modelau i allu cyfleu cenedlaetholdeb cymhleth mewn barddoniaeth? Ac i ble, o’r diwedd, y trodd y teithiwr barddonol hwn yng ngofod Duw ar ôl treiddio y tu hwnt i ymylon y tirlun barddonol a chanfod nad oedd y mapiau presennol yn ddigon da?

John McEllhenney

John McEllhenney - RS Thomas ME Eldridge festival presenterDechreuodd John McEllhenny o Pensylvania, gweinidog Methodist wedi ymddeol a hanesydd hyfforddedig sy’n caru barddoniaeth a chelf, ddarllen barddoniaeth R S Thomas ym 1973.  Ymwelodd ag R S deirgwaith yn y 1990au, a chyhoeddi A Masterwork of Doubting-Belief: R. S. Thomas and His Poetry yn 2013. Yn ddiweddar mae wedi troi ei olygon at wraig R S, yr arlunydd Mildred Elsie Eldridge.  Arweiniodd hyn at daith ymchwil i’r Eidal fis Hydref 2017 lle bu’n gweld y gwaith celf y bu Eldridge yn eu hastudio yn Florence, Assisi, a Ravenna ym 1934.

“A Strange Feeling: Face to Face with Botticelli”: M E Eldridge

Nid ynys yw artist:  mae’n rhan o gyfandir o gelf, hyd yn oed os, fel yn achos Mildred Elsie Eldridge, ei bod yn mynnu gweithio, fel y dywedodd, “ar ei phen ei hun”.  Mae’r cyflwyniad hwn yn gosod Eldridge ar dir mawr celfyddyd, yn nhraddodiad Rhamantaidd Prydain gyda William Blake, Samuel Palmer a’u dilynwyr yn yr 20fed ganrif megis Paul Nash ac Eric Ravilious.  Bu’n astudio eu gwaith yn y blynyddoedd cyn 1934 pan enillodd ysgoloriaeth deithio y Coleg Celf Brenhinol a’i galluogodd i ymweld â’r Eidal i weld â’i llygaid ei hunan waith meistri megis Giotto, Donatello, Botticelli, a Michelangelo. Faint o ysbrydoliaeth oedd hynny iddi?

Sam Perry

Roedd Dr Perry’n astudio ym mhrifysgolion Leeds a Chaerlŷr cyn ei benodi’n ddarlithydd mewn Llenyddiaeth Saesneg ym Mhrifysgol Hull yn 2013.  Mae wedi cyhoeddi’n eang ar farddoniaeth fodern a chyfoes ac mae’n awdur yr astudiaeth garreg filltir Chameleon Poet: R.S. Thomas and the Literary Tradition (Gwasg Prifysgol Rhydychen).  Ar hyn o bryd, mae Sam yn gweithio ar brosiect tymor hir yn ystyried y berthynas rhwng barddoniaeth a phlentyndod ac mae ei draethodau mwyaf diweddar yn canolbwyntio ar waith y cyn Fardd Brenhinol, Ted Hughes, a oedd â pharch mawr at farddoniaeth R S Thomas

CHAMELEON POET

Bydd sgwrs Dr Perry’n ystyried perthynas R S Thomas gyda’r canon llenyddiaeth Saesneg.  Bydd yn taflu goleuni ar sut yr oedd wedi gwirioni’n ifanc ar gynnwys Golden Treasury Palgrave, ar ei barch bythol at y Rhamantwyr, ar sut yr oedd yn cael ei ddenu gan ffigurau penodol fel Tennyson, Hardy, Yeats ac Edward Thomas ac ar y drafodaeth greadigol yr oedd wedi’i sefydlu gyda chyfoedion amlwg fel Philip Larkin, Geoffrey Hill a Ted Hughes.

Glyn Edwards

Glyn Edwards - RS Thomas ME Eldridge festival presentermae’n cael ei ddisgrifio gan y Wales Arts Review fel un o’r ‘lleisiau ifanc mwyaf cyffrous ym marddoniaeth Cymru’.   Bydd ei gasgliad cyntaf yn cael ei gyhoeddi yn 2018 gan The Lonely Press.   Mae’n gydolygydd Cheval, casgliad blynyddyol gan Parthian sy’n cynnwys cyflwyniadau i Wobr Terry Hetherington ac mae’n gweithio fel athro yng ngogledd Cymru.

“AH IAGO, MY FRIEND” yn ei gasgliad o farddoniaeth sydd ar fin ei gyhoeddi, mae Glyn Edwards yn rhoi llais i aelodau mud llenyddiaeth.   Bydd yn rhannu sut y treuliodd ugain mlynedd ar dri chyfandir yn canfod llais lledrithiol Iago Prydderch yn y dwsinau o gerddi yr oedd R S Thomas wedi’u cysegru iddo.   Bydd y gynulleidfa’n cael ei hannog i rannu eu hoff gerddi gan R S Thomas neu ddarllen unrhyw gerdd a nyddwyd gartref sydd wedi’i hysbrydoli gan ei waith.   Yn ei swydd fel ymddiriedolwr Gwobr Terry Hetherington, bydd Glyn hefyd yn trafod sut y gall ysgrifenwyr newydd Cymru ddechrau gwneud eu marc ar lenyddiaeth eu gwlad.

Susan Fogarty

Susan Fogarty - RS Thomas ME Eldridge festival presenterHi yw sylfaenydd a chyfarwyddwr Cymdeithas R S Thomas ac M Eldridge sydd wedi hyrwyddo digwyddiadau ynghylch R S Thomas yn Aberdaron a mannau eraill ers 2013.  Mae’n arbenigo ar ddarllen gwaith R S Thomas:  yn annog ei chynulleidfa i symud drwy’r cerddi, mewn eglwysi ac yn yr awyr agored. Mae wedi ysgrifennu erthyglau i’r Church Times, Faith & Freedom a Christians Aware.   Ers 2015, mae’n arweinydd Journeying, yn tywys pobl ar wyliau cerdded gyda bwriad ysbrydol.

STATIONS: PILGRIMAGE TO THE UNTENANTED CROSS myfyrdod drwy farddoniaeth wrth olau cannwyll gyda’i wreiddiau yn nhraddodiad y Pasg.   Symud dros y tir sanctaidd, cysylltu geiriau R S Thomas gyda’r nodweddion eiconig y tu mewn i’r man pererindota hynafol, lle cafodd ei ysbrydoli i ysgrifennu “Here on my knees in the stone church, that is full only of the silent congregations of shadows and the sea’s sound…”

A WALK WITH RONALD & ELSI : POETICAL AND BOTANICAL  taith dywys o amgylch Sarn Plas, eu cartref gwyliau ac ar ôl ymddeol, drwy goetir yn edrych dros y môr.  Gwrando ar y farddoniaeth sydd wedi’i hysbrydoli gan y lle a’r tirwedd.   Edrych ar y blodau gwyllt a ysbrydolodd ei lluniau.

Owen Lowery

Roedd yn bencampwr Judo Prydain pan, yn 18 oed, niweidiodd ei asgwrn cefn a’i adawodd yn ddiffrwyth o’i ysgwyddau i lawr ac mae’n dal angen awyrydd i anadlu.   Ar ôl dwy flynedd yn yr ysbyty, ail afaelodd yn ei astudiaethau gan ennill gradd dosbarth cyntaf yn y Dyniaethau, gradd Feistr mewn Astudiaethau Milwrol, gradd Meistr gyda chlod mawr mewn Ysgrifennu Creadigol  a PhD am The Extrospective Poetry of Keith Douglas. Mae Carcanet Press wedi cyhoeddi dau gasgliad o’i farddoniaeth, Otherwise Unchanged (2012), sy’n cynnwys teyrnged i R S Thomas a Rego Retold (2015), casgliad ecffrastig yn ymateb i gelf Paula Rego.  Fel un sy’n perfformio ei farddoniaeth ei hunan, mae wedi ymddangos ar “Pick of the Week” ar Radio 4, yng Nghanolfan Southbank, yn y Theatr Genedlaethol Frenhinol ac yn Theatr y Lyric, Belfast, i enwi dim ond rhai.

RS THOMAS FOR A NEW GENERATION:THE POET PREVAILS ysgrifennu a pherfformio cerddi newydd yn adlewyrchu thema gyson Thomas o’r ‘peiriant’. Roedd Thomas yn gweld y ‘ras am dechnoleg’ yn dihoeni bywyd, yn cyfyngu hunaniaeth ac yn dad-ddyneiddio dynoliaeth.   “I breathe via mechanical ventilation, read and write via technology, ‘the machine’ for me is life-enhancing, to rise above the limitations imposed by injury and disability”. Mae hyn yn caniatáu deialog ddiddorol, farddonol a chreadigol, nid yn unig oherwydd fod Thomas wedi ysgrifennu:

“………………………… But you
who are not free to choose
what you suffer can choose
your response. ……..” [Unvanquished 1985]

Ellen Davies

Ellen Davies - RS Thomas ME Eldridge festivalCyfansoddwraig sy’n ddyslecsig ac yn gwneud cysylltiadau greddfol drwy ddarluniau a cherddoriaeth.   Enillodd radd M.Mus mewn Cyfansoddi gyda Chlod Mawr ym Mhrifysgol Bangor. Mae ei chyfansoddiadau’n cynnwys:  ‘Tri o Lefydd’ sydd ar y rhestr fer am Wobr William Mathias, Bangor New Music Festival; ffanffer ar gyfer agoriad oriel Firstsight yn Colchester, Shugborough String Quartet a 3 Cries Boudicca ar gyfer Ensemble Kaleidoscope. Perfformiadau proffesiynol:  Silent Refrain (BBC NOW 2016) The Dream of Maxen Wledig (BBC NOW 2009) a November 1918 (Ensemble Cymru 2008).

RS THOMAS FOR A NEW GENERATION:PILGRIMAGES cyfansoddiad i gerddorfa wedi’i ysbrydoli gan farddoniaeth R S Thomas a thirwedd Pen Llŷn.   Mae pob un o’r tri symudiad â pherthynas â cherdd wahanol.   Mae gwaith Elen yn casglu ynghyd ei threftadaeth Gymreig, hanes, diwylliant a thirwedd Cymru ac yn eu crisialu yn y delyn Gymreig, sy’n nodwedd neilltuol o’i gwaith.   Hwn yw’r perfformiad cyntaf yn fyd-eang gan Ensemble Cymru gyda’r Delynores Frenhiniol Anne Denholm, ar y cyd â sŵnwedd, sy’n dod â Gŵyl Aberdaron a Phen Llŷn i ganol Bangor.

Ensemble Cymru with Anne Denholm - RS Thomas ME Eldridge festivalEnsemble Cymru yw ensemble breswyl Prifysgol Bangor a Venue Cymru, Llandudno.  Hi yw grŵp arweiniol Cymru mewn perfformio cerddoriaeth siambr, gydag aelodaeth graidd o 16 o offerynwyr a chantorion.    Fe’i sefydlwyd yn 2002, ei chenhadaeth yw hyrwyddo diwylliant cerddoriaeth siambr traddodiadol a chyfoes Cymru, yn ogystal â dod â cherddoriaeth o bob rhan o’r byd i gynulleidfaoedd yng Nghymru ac yn rhyngwladol.

Anne Denholm  yw un o delynorion ifanc mwyaf blaenllaw Prydain, roedd yn aelod cyswllt o ensemble Cymru 2016 – 2018 a hi yw Telynores Swyddogol Tywysog Cymru.  Mae’n magu enw am ei dehongliadau a’i pherfformiadau grymus mewn sawl maes cerddorol.  Yn wreiddiol o dde-orllewin Cymru ac â’i gwreiddiau yn yr Alban, derbyniodd Anne radd Meistr o’r Academi Frenhinol yn Llundain gyda Chlod Mawr. Mae galw cynyddol am Anne fel dehonglydd a pherfformiwr cerddoriaeth newydd ac mae wedi perfformio a recordio gwaith newydd o unawdau i’r delyn ers 2006.

Robert L Moran, cyfansoddwr o’r America gydag enw’n rhyngwladol ers 50 mlynedd am waith corawl, opera a cherddoriaeth siambr ac ensemble.   Yn 2003, cyfansoddodd Three Celtic Settings ar gyfer côr Eglwys Gadeiriol Philadelphia gan ddefnyddio barddoniaeth R S Thomas fel y libretto.   Yn 2015, cyfansoddodd “The Other” ar gyfer Gŵyl R S Thomas gan ddefnyddio geiriau R S Thomas mewn cerdd o’r un teitl.   Bydd yn cael ei pherfformio am y tro cyntaf gan Gôr y Gadeirlan o dan gyfarwyddid Paul Booth, y Cyfarwyddwr Cerdd.Robert Moran and Cor Meibion Carnguwch - RS Thomas ME Eldridge festival music

Barry Morgan yw cyn Archesgob Cymru ac mae’n Noddwr Cymdeithas R S Thomas ac M E Eldridge.  Cyhoeddodd “Strangely Orthodox: RS Thomas and his Poetry of Faith” yn 2006.  Dim ond ar ôl i R S Thomas ymddeol ac yn byw yn Sarn Plas y cyfarfu’r ddau, pan oedd y Parchedig Morgan yn Archddiacon ac yna’n Esgob Bangor.